Muzeum Architektury we Wrocławiu | ul. Bernardyńska 5, Wrocław | 22. 6. - 5. 9. 2010
Kabinet architektury | Dům umění, ul. Jurečkova 9, Ostrava | 17. 12. 2010 – 20. 3. 2011
Tak mimořádné podmínky se mohou městu naskytnout jednou za několik desítek let, ne-li staletí: od začátku 90. let 20. století se Vratislav začala proměňovat nečekanou rychlostí.
Po roce 1989 se hlavním motorem všech změn v Polsku stalo nové politické zřízení s novým systémem hospodaření. Zbavili jsme se ústředního plánování a osud města se dostal do rukou lidí, kteří k jeho skutečným problémům měli mnohem blíž. Vznikly samosprávy, iniciativy se chopili jednak ti, kdo chtěli pracovat ve prospěch města, ale i lidé, kteří měli peníze a chtěli je výhodně investovat. A jakmile vedení města změnilo svou politiku a spustily se mechanismy volného obchodu, město se začalo proměňovat.
fotografie / zdjęcia © Antonín Dvořák, 2010
Proces, který nastartoval před dvaceti lety, přispěl značnou měrou i k proměně panorámatu Vratislavi. Jakmile se město otevřelo západnímu světu, stanulo tváří v tvář novým modelům, standardům a výzvám. Opojení čerstvě nabytou svobodou, jakožto přirozený důsledek politických změn, znamenalo přísun investic, jaké v dřívějším politickém systému byly nemyslitelné, zatímco v této nové situaci byly naprosto nezbytné – do polských měst rázně vkročila komerční architektura, začaly se budovat hotely, banky, kancelářské budovy a obchodní centra. Nová politická a ekonomická situace a z ní vyplývající investiční možnosti změnily také úhel pohledu na město jako takové a na jeho úlohu v rámci Polska i celé Evropy. V souvislosti s měnícími se možnostmi obyvatelé města i jeho volení zástupci začali považovat Vratislav nejenom za významné krajské středisko, ale pochopili, že město má dost sil na to, aby se stalo významnou metropolí nejen v rámci celého Polska, ale i celé této části Evropy.
Výstava 20/20 nepředstavuje jen „seznam architektonických výbojů“. Snaží se objektivně zmapovat dvacetileté úsilí dát město do pořádku a dokumentuje pokusy, jak vyřešit jeho prostorové problémy, které do značné míry překračují rámec architektury.
20. výročí fungování nových pořádků je příležitostí k tomu, abychom se ohlédli mnohem dál do minulosti, k jinému důležitému datu. Někdejší německá Breslau – moderní, kontinuálně se rozvíjející metropole – byla v roce 1945 proměněna v hromadu trosek. 70 % dosavadní zástavby bylo zničeno. Téměř úplně byly srovnány se zemí jižní a západní čtvrti města. Při následné obnově, realizované většinou v duchu modernistické urbanistiky, došlo k porušení původního prostorového řešení města. Poválečné projekty, byť mnohdy zajímavé, měly za následek řadu prostorových problémů, mj. došlo k přílišnému rozvolnění kdysi semknuté zástavby. Další problém představovala skutečnost, že vzhledem k omezeným finančním prostředkům jen málokterý projekt byl realizován v úplnosti. Byla rovněž opomenuta výstavba některých prvků, které byly nezbytné pro jednotnou architektonickou koncepci města, takže v centru Vratislavi zůstaly velké, nezastavěné plochy. Ještě v roce 1990 ve středu města, kromě rozsáhlých několikahektarových prostor ležících ladem, existovala řada nezastavěných pozemků, proluk po zbořených domech z někdejší zástavby. Ještě dnes najdeme některé z nich na plánu města, i když většina z nich už byla účelně využita pro novou výstavbu.
fotografie / zdjęcia © Antonín Dvořák, 2010
Vratislav se stala architektonickým tavicím kotlem, z něhož během dvaceti let vzešly desítky koncepcí, jak naložit s jednotlivými parcelami i celými rozsáhlými pozemky. Samozřejmě všechno se nepodařilo realizovat. Lavinovitý přísun investic ale způsobil, že prázdná místa se postupně začala zaplňovat. Výstava 20/20 představuje dvacet územních celků, které tento proces poznamenal mimořádným způsobem. I když jde téměř o 150 projektů, jen nepatrná část byla realizována v místech, která dosud nebyla zastavěna. Valná většina byla nasměrována do těch částí města, které vzhledem k složité historii a četným změnám, jimiž byly po desítky let postihovány, mnohokrát změnily svou funkci.
Na mnoha územních celcích, které jsou zde vystaveny a mezi něž patří i důležité městské komunikace, je patrné, jaký to byl úmorný proces, napravit staré chyby, v jejichž důsledku byla porušena přirozená propojenost městské architektury. V současné době pracujeme na tom, aby byl fasádám navrácen jejich někdejší reprezentativní velkoměstský vzhled. Obdobný charakter mají aktivity související s projekty na zmrtvýchvstání vratislavských náměstí – na donedávna pustých travnatých pozemcích vyrůstají nové stavby převážně komerčního charakteru. Najdeme zde i pokusy o oživení celé čtvrti, někdejší průmyslové zóny, z níž se stává středisko výuky, obchodu a rekreace. Na výstavě lze nalézt i nejdůležitější veřejné stavby, které už byly nebo brzy budou ve Vratislavi postaveny – Muzeum současného umění, Národní hudební fórum – a také plány komerčních staveb, které jsou plodem intenzivního hospodářského rozvoje a investičního boomu města v prvé dekádě 21. století.
Územní plochy, které lze na výstavě spatřit, se ve skutečnosti překrývají a navzájem protínají. Byly vybrány proto, aby zdokumentovaly jevy, s nimiž se potýkáme na území celého města. A ačkoli na každém z těchto stavebních pozemků se řeší nějaký jiný problém, všechny dohromady tvoří obrovský městský organismus, který se už dvacet let učí fungovat. Učíme se spojovat „nové“ se „starým“, učíme se, jak vytvářet dobré podmínky pro investory i pro obyvatele, jak sladit soukromé zájmy s veřejně prospěšnými. Nemůžeme být pyšní na všechny výsledky tohoto učení, stejně jako nelze pochválit všechny objekty zde vystavené. Jejich hodnota je v něčem jiném – jsou svědectvím obtížného období proměn, kdy jsme se seznamovali s nový zřízením a snažili se dohnat ztracená léta – a jako takové jsou důležitou součástí tkaniva, z něhož je utkáno město, a to nejenom architektonického, ale také historického, kulturního a společenského. Tato výstava se pokusila zamyslet nad tím, jak se město změnilo a jak se nadále mění. Její úkol je o to složitější, že se týká změn, které probíhají před našima očima a od nichž je obtížné mít dostatečný odstup.Snažíme se nedávat konkrétní a jednoznačné odpovědi na to, zda zvolený směr těchto proměn je správný a pro město příznivý. To ponecháváme k úvaze jednotlivým návštěvníkům. A nepochybujeme o tom, že ať už přimějeme k zamyšlení představitele města, nebo především jeho obyvatele, bude to mít význam pro budoucnost Vratislavi i pro rozumné směřování jejího dalšího rozvoje.
Text: Michał Duda / Překlad: Olga Hostovská
fotografie © Antonín Dvořák, 2010
Tak niezwykłe momenty zdarzają się miastom raz na kilkadziesiąt, jeśli nie kilkaset lat - od początku lat 90-tych XX wieku, Wrocław zaczął się zmieniać w tempie niespotykanym.
Nowy ustrój polityczny, system gospodarczy i ekonomiczny stały się głównymi motorami zmian w Polsce po 1989 roku. Do lamusa odeszło planowanie centralne, a los miasta znalazł się w rękach ludzi, którzy pozostawali znacznie bliżej jego rzeczywistych problemów. Powstały samorządy, znaczenie zyskała inicjatywa ludzi, którzy chcieli na rzecz miasta działać, ale także tych, którzy mieli pieniądze i chcieli je skutecznie pomnażać. Wraz ze zmianą polityki władz miejskich i uruchomieniem mechanizmów wolnorynkowych, miasto zaczęło się zmieniać.
Zainicjowany 20 lat temu proces przyniósł wielkie zmiany również w krajobrazie Wrocławia. Wraz z otwarciem na świat zachodni, stanęliśmy twarzą w twarz z nowymi wzorcami, standardami i wyzwaniami. Zachłyśnięcie świeżo zdobytą wolnością, będące naturalnym skutkiem przemian politycznych, zaowocowało pojawieniem się inwestycji, które w poprzedniej rzeczywistości nie miały racji bytu, a które okazały się w nowym systemie niezbędne – do polskich miast z impetem wkroczyła architektura komercyjna, zaczęły powstawać hotele, banki, biurowce i centra handlowe. Nowa sytuacja polityczna i gospodarcza oraz wynikające z niej możliwości inwestycyjne przyniosły też zmianę sposobu myślenia o mieście i jego roli w Polsce i Europie. Wobec zmieniających się perspektyw, mieszkańcy oraz nowe władze samorządowe zaczęli widzieć Wrocław nie tylko jako stolicę województwa, ale jako miasto, które ma wystarczający potencjał, aby aspirować do miana metropolii na skalę ogólnopolską, a nawet stać się ważnym ośrodkiem w tej części Europy.
fotografie / zdjęcia © MAW, 2010
Wystawa 20/20 nie jest architektoniczną 'listą przebojów'. Jest obiektywnym zapisem 20 lat starań nad uporządkowaniem miasta i pokazuje próby rozwiązania jego problemów przestrzennych, które znacznie wykraczają poza sferę architektury.
20 rocznica funkcjonowania współczesnego samorządu skłania do cofnięcia się do innej ważnej daty. W 1945 roku niemiecki Breslau – nowoczesna, spójnie rozwijająca się metropolia - została obrócona w perzynę. W gruzach legło 70% dotychczasowej zabudowy. Niemal zupełnie zniszczone zostały południowe i zachodnie, nowoczesne dzielnice miasta. Wraz z odbudową, realizowaną w większości w myśl zasad modernistycznej urbanistyki, deformacji uległ pierwotny układ przestrzenny miasta. Powojenne koncepcje, choć często interesujące, spowodowały szereg dodatkowych problemów przestrzennych, między innymi zbyt duże rozluźnienie niegdyś zwartej zabudowy. Problemem był również fakt, że z powodu ograniczonych środków finansowych niewiele koncepcji realizowanych było w całości. Rezygnowano z ważnych, miastotwórczych elementów, pozostawiając wielkie, niezabudowane place w centrum miasta. Jeszcze w 1990 roku w centrum Wrocławia, oprócz kilku wielohektarowych 'łąk' (nieużytków?), znajdowało się wiele pustych działek, stanowiących wyrwy w dawnych pierzejach. Część z nich nadal w krajobrazie miejskim funkcjonuje, choć większość podlega już sprecyzowanym planom zabudowy.
Wrocław stał się architektonicznym tyglem – w ciągu 20 lat powstało dziesiątki koncepcji zagospodarowania poszczególnych działek i całych obszernych terenów. Oczywiście nie wszystkie udało się zrealizować. Jednak lawinowy wzrost inwestycji sprawił, że puste place zaczęły stopniowo wypełniać się nową zabudową. Wystawa 20/20 pokazuje dwadzieścia obszarów, które proces ten dotknął w stopniu najbardziej widocznym. Choć pokazujemy niemal 150 projektów, tylko niewielka część dotyczy miejsc, które nigdy wcześniej nie były zabudowane. Ogromna większość dotyczy rejonów, które poprzez złożoną historię i przeobrażenia, jakim ulegały w ciągu dziesięcioleci, wielokrotnie zmieniały swoją funkcję w mieście.
Wiele obszarów, które pokazujemy, w tym niezwykle ważnych w skali miasta ulic, obrazuje żmudny proces naprawiania dawnych błędów, których skutkiem stało się zniszczenie pierwotnej spójności miejskiej architektury. Teraz próbuje się przywrócić wielkomiejski charakter dawnych reprezentacyjnych pierzei. Podobne działania towarzyszą planom przywrócenia do życia wrocławskich placów – do niedawna rozległe łąki zostają obecnie zabudowywane wielkimi, głównie komercyjnymi obiektami. Odnaleźć można także próby rewitalizacji całych dzielnic, postindustrialnych rejonów, które stopniowo stają się centrami edukacji, biznesu czy rozrywki. Na wystawie odnaleźć można także najważniejsze inwestycje publiczne, które są lub niedługo będą realizowane we Wrocławiu – Muzeum Współczesne Wrocław, Narodowe Forum Muzyki - a także plany inwestycji komercyjnych, będące pokłosiem intensywnego rozwoju gospodarczego i boomu inwestycyjnego miasta w pierwszej dekadzie XXI wieku.
fotografie / zdjęcia © MAW, 2010
Obszary, które wyznaczyliśmy na wystawie, w rzeczywistości krzyżują się i przenikają. Zostały wyodrębnione po to, by precyzyjniej zilustrować zjawiska, jakie dzieją się w nieco mniejszej niż całe miasto skali. I choć w każdym z owych rejonów analizowane jest nieco inne zagadnienie, wszystkie razem składają się na rozległy miejski organizm, który od 20 lat uczy się na nowo funkcjonować. Uczymy się, jak łączyć 'nowe' ze 'starym', jak tworzyć dobre warunki dla inwestorów i mieszkańców, jak godzić interes prywatny z pożytkiem społecznym. Nie ze wszystkich efektów tej nauki jesteśmy dumni, tak jak nie wszystkie obiekty prezentowane na wystawie zasługują na pochwałę. Ich wartość leży jednak gdzie indziej – stanowią świadectwo niełatwej epoki transformacji, oswajania nowego ustroju, próby nadrobienia straconych lat - i jako takie stanowią ważny element tkanki miasta, nie tylko architektonicznej, ale też historycznej, kulturowej i społecznej. Wystawa jest próbą refleksji nad tym, jak zmieniło i nadal zmienia się miasto. Próbą tym trudniejszą, że dotyczy zmian, które dzieją na naszych oczach i do których trudno dziś mieć odpowiedni dystans. Staramy się nie udzielać konkretnych i jednoznacznych odpowiedzi, czy obrany kierunek owych zmian jest właściwy i dla miasta korzystny. Pozostawiamy to raczej indywidualnym przemyśleniom widzów ekspozycji. A nie mamy wątpliwości, że taka refleksja, wśród przedstawicieli lokalnych władz i przede wszystkim samych mieszkańców, jest ważna dla przyszłości miasta i dalszego, rozumnego kierowania jego rozwojem.
Michał Duda
fotografie / zdjęcia © MAW, 2010
fotografie / zdjęcia © MAW, 2010
Hosté vernisáže / Goście wernisażu:
Adam Grehl, náměstek primátora města Vratislavi pro architekturu a investiční rozvoj
/ wiceprezydent miasta Wrocławia do spraw architektury i rozwoju
Zbigniew Maćków, architekt (mj. autor vystavené přestavby a dostavby obchodního domu Renoma, nominováne na cenu Miese van der Rohe 2010) / architekt (autor między innymi prezentowanej na wystawie renowacji i dobudowy domu towarowego Renoma, nominacja do Nagrody Miese van der Rohe 2010)
Jerzy Ilkosz, ředitel Muzea architektury ve Vratislavi / dyrektor Muzeum Architektury we Wrocławiu
Wojciech Stefanik, hlavní kurátor Muzea architektury ve Vratislavi / kurator główny Muzeum Architektury we Wrocławiu
Michał Duda, kurátor výstavy v Muzeu architektury ve Vratislavi / kurator wystawy Muzeum Architektury we Wrocławiu
fotografie / zdjęcia © Antonín Dvořák, 2010
kurátor výstavy / kurator wystawy: Michał Duda
kurátoři výstavy v Ostravě / kuratorzy wystawy w Ostrawie: Tadeáš Goryczka a Jaroslav Němec
organizátoři / wystawę przygotowali: Galerie výtvarného umění v Ostravě / Galeria Sztuk Plastycznych w Ostrawie, SPOK – spolek pro ostravskou kulturu / SPOK- towarzystwo do wspierania kultury ostrawskiej, Muzeum architektury ve Vratislavi / Muzeum Architektury we Wrocławiu (MAW) a město Vratislav, kandidát na EHMK 2016 / i Gmina Wrocław, kandydat do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku
| © 2011 Muzeum Architektury we Wrocławiu
| © 2011 Galerie výtvarného uměni v Ostravě, příspěvková organizace
|
| © 2011 SPOK – spolek pro ostravskou kulturu
|
| webdesign © 2011 jarnemec.com
|